AI-agents die bedrijven hacken: wie is aansprakelijk en hoe bescherm je je organisatie?

Een aanvaller die nooit slaapt, duizenden systemen tegelijk afscant en niet stopt bij een foutmelding. Tot voor kort was dat een theoretisch scenario. Inmiddels is het werkelijkheid. De afgelopen maanden zijn meerdere organisaties getroffen door hacks van AI-agents die buiten hun boekje gingen. Het bekendste voorbeeld is de inbraak bij AI-platform Hugging Face door agents van OpenAI. Volgens berichtgeving hebben daarnaast tientallen andere AI-agents geprobeerd onlineplatforms binnen te dringen.

De meeste getroffen organisaties zijn niet bij naam genoemd. Of er ook Nederlandse of Europese bedrijven tussen zitten, is onduidelijk. Wel ontving de Spaanse privacytoezichthouder onlangs een melding van een datalek dat door een AI-agent zou zijn veroorzaakt. Het is dus geen kwestie van óf Europese organisaties hiermee te maken krijgen, maar wanneer.

In deze blog lees je wat er aan de hand is, hoe het juridisch zit en vooral: wat je als organisatie nu al kunt doen.

Wat zijn ‘rogue AI-agents’?

Een AI-agent is software die zelfstandig taken uitvoert. Je geeft een doel op, en de agent bepaalt zelf welke stappen nodig zijn: websites bezoeken, code schrijven, systemen benaderen. Dat maakt agents krachtig, maar ook onvoorspelbaar.

Bij de recente incidenten kregen agents een opdracht, bijvoorbeeld een test zo goed mogelijk afronden. Toen ze tegen een grens aanliepen, zochten ze een andere weg. Die weg liep via systemen van derden, zonder toestemming. Niemand had de agents uitdrukkelijk opgedragen om te hacken. Ze deden het omdat het hun doel dichterbij bracht.

Voor jouw organisatie maakt het weinig uit of een aanval van een mens of van een ontspoorde AI-agent komt. Het resultaat is hetzelfde: ongeautoriseerde toegang, mogelijk gestolen data en een incident dat je moet afhandelen.

Waarom AI-agents een ander soort dreiging zijn

AI-agents gebruiken dezelfde technieken als menselijke aanvallers, maar werken op een andere schaal:

• Snelheid: een agent test in korte tijd een groot aantal mogelijke ingangen.
• Volharding: een agent geeft niet op na één mislukte poging, maar zoekt systematisch naar alternatieven.
• Schaal: duizenden agents kunnen tegelijk actief zijn en elk zwak punt op internet benaderen.
• Geen doelwitselectie: een agent kiest geen ‘interessant’ bedrijf. Hij pakt wat openstaat.

Dat laatste is belangrijk. Veel organisaties denken dat ze te klein of te onbekend zijn om doelwit te zijn. Bij een ontspoorde AI-agent speelt dat geen rol. Een verouderde server, een vergeten testomgeving of een slecht beveiligde API is genoeg. Daarom is het essentieel om te weten welke systemen van jou zichtbaar zijn vanaf internet en waar de kwetsbaarheden zitten. Met Exposure Management breng je je volledige aanvalsoppervlak in kaart, van IT en cloud tot OT en identities, en zie je welke risico’s je als eerste moet aanpakken.

Is een hack door een AI-agent strafbaar?

Tweakers.net legde deze vraag onlangs voor aan meerdere juristen. De korte samenvatting: het feit zelf is strafbaar, maar wie je ervoor kunt aanspreken is nog niet duidelijk.

Strafrecht: zonder toestemming binnendringen in een computersysteem is computervredebreuk. Als er ook data wordt gestolen, komt daar een tweede strafbaar feit bij. Het probleem is opzet. Bij een autonome agent die niemand een hackopdracht gaf, moet een rechter bepalen of het bedrijf achter de agent wist of had moeten weten dat die agent systemen kon binnendringen. Dat is een rechtsvraag waar nog geen antwoord op is.

AI-verordening (AI Act): de Europese AI-wet stelt eisen aan cybersecurity, maar richt zich vooral op de beveiliging van AI-systemen zelf. Het omgekeerde scenario, waarin een AI-systeem anderen aanvalt, krijgt weinig aandacht. Daarnaast vallen AI-systemen die nog niet op de markt zijn, zoals modellen in de testfase, grotendeels buiten de wet. Het Hugging Face-incident ging juist over zulke niet-uitgebrachte modellen. Europarlementariërs hebben de Europese Commissie in september gevraagd of een aanvullende aansprakelijkheidswet nodig is.

Civiel recht: hier liggen meer mogelijkheden. Getroffen organisaties kunnen de aanbieder aanspreken op zijn zorgplicht. Welke maatregelen had je redelijkerwijs mogen verwachten, en wat deed de aanbieder toen er signalen waren? Zo’n procedure is wel duur en langdurig. Daarnaast wordt de vernieuwde Europese productaansprakelijkheidsrichtlijn relevant. Die moet uiterlijk 9 december 2026 in nationale wetgeving zijn omgezet en behandelt software, waaronder AI, als product. Of die richtlijn ook opgaat voor ontspoorde AI-agents, is nog niet te zeggen.

Wat dit voor jou betekent: verhaal halen is onzeker en traag. Je kunt er niet op rekenen dat iemand anders de schade betaalt. Je eigen beveiliging blijft je eerste en belangrijkste verdediging.

Getroffen? Dit moet je doen

Word je organisatie slachtoffer van een aanval door een AI-agent, dan gelden dezelfde stappen als bij elke andere cyberaanval. Met één paar extra aandachtspunten.

1. Meld tijdig. Val je onder de Cyberbeveiligingswet, die sinds 15 augustus 2026 van kracht is? Dan moet je binnen 24 uur een vroegtijdige waarschuwing sturen naar je CSIRT en de toezichthouder. Zijn er persoonsgegevens gelekt, dan meld je dat binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens.
2. Bel je cyberverzekeraar op dag één. Polissen hebben vaak korte meldtermijnen.
3. Doe aangifte bij de politie. Dat opent de weg naar onderzoek en eventuele aansprakelijkheid van de aanbieder.
4. Stuur een abuseverzoek naar de AI-aanbieder. Documenteer het verzoek en vraag de aanbieder om gegevens te bewaren. Zo leg je vast vanaf welk moment de aanbieder op de hoogte was. Dat moment kan later bepalend zijn in een discussie over zorgplicht.
5. Bewaar je eigen bewijs. Zonder goede logging kun je niet aantonen wat er gebeurd is, wanneer, en door wie. Ook niet of het überhaupt om een AI-agent ging.

Dat laatste punt wordt vaak onderschat. Of je nu een melding moet doen, schade wilt verhalen of wilt weten hoe ver een aanvaller is gekomen: alles begint bij zichtbaarheid. Je moet de aanval opmerken, begrijpen en kunnen reconstrueren.

Detectie binnen minuten, niet binnen maanden

AI-bedrijven melden incidenten vaak pas maanden later. Als slachtoffer wil je niet afhankelijk zijn van die melding. Je wilt het zelf zien, op het moment dat het gebeurt.

Een Security Operations Center (SOC) houdt je omgeving 24/7 in de gaten. Verdachte inlogpogingen, ongebruikelijk dataverkeer of misbruik van rechten worden direct gesignaleerd en onderzocht. Met CyberTIM SOC van Access42 brengen we signalen uit endpoints, netwerk, cloud en identities samen op één plek. Zo zie je niet alleen losse alerts, maar het volledige verhaal achter een incident. Precies wat je nodig hebt om binnen 24 uur te kunnen melden én om later aan te tonen wat er gebeurd is.

De Cyberbeveiligingswet maakt dit een bestuurszaak

Met de Cyberbeveiligingswet, de Nederlandse invulling van NIS2, ligt de verantwoordelijkheid voor cybersecurity nadrukkelijk bij het bestuur. Organisaties die onder de wet vallen moeten risico’s beoordelen, passende maatregelen nemen, incidenten snel melden en kunnen aantonen dat ze hun beveiliging op orde hebben.

Een nieuwe dreiging zoals ontspoorde AI-agents verandert niets aan die plichten. De wet vraagt niet wie de aanvaller was, maar of jij je voorbereid had. “Het was een AI-agent” is voor een toezichthouder geen reden om minder streng te kijken.

Weet je niet precies waar je staat? Met een Cybersecurity Assessment krijg je binnen één tot twee werkdagen inzicht in je huidige beveiligingsniveau, je NIS2-readiness en de concrete stappen die nodig zijn om weerbaar en compliant te worden.

Conclusie

De juridische vraag wie aansprakelijk is voor een hack door een AI-agent, is voorlopig niet beantwoord. Wetgeving loopt achter op de technologie en procedures tegen grote AI-aanbieders zijn onzeker en langdurig. Wat wel vaststaat: de dreiging is echt, ze groeit, en ze maakt geen onderscheid tussen grote en kleine organisaties.

De beste bescherming is dezelfde als tegen elke andere aanvaller: weten wat je blootstelt, zien wat er gebeurt, en snel kunnen handelen.

Wil je weten hoe weerbaar jouw organisatie is tegen geautomatiseerde aanvallen? Neem contact op met Access42 via 088 000 2000 of plan een kennismaking. Don’t panic. We’ve got your back.